HET MYSTERIE VAN HET KAPITAAL

Waarom het kapitalisme zo'n succes is in het Westen maar faalt in de rest van de wereld

Hernando de Soto

Het sleutelprobleem is uit te vinden waarom die sector van de vroegere maatschappij, die ik zonder aarzelen kapitalistisch zou willen noemen, als onder een glazen stolp leefde, afgezonderd van de rest; waarom kon deze sector niet uitbreiden en de hele maatschappij veroveren?... [Waarom was] een significante hoeveelheid kapitaalvorming alleen in bepaalde sectoren mogelijk en niet in de hele markteconomie van die tijd?

Fernand Braudel, Het spel van de handel, Beschaving, economie en kapitalisme (15e-18e eeuw) deel II

Het uur van de grootste triomf van het kapitalisme is tevens het uur van zijn crisis.

De val van de Berlijnse Muur maakte een einde aan ruim een eeuw van politieke strijd tussen kapitalisme en communisme. Kapitalisme is nu de enige realistische manier om een moderne economie rationeel te organiseren. Op dit moment heeft een land eigenlijk geen keuze meer. Ontwikkelingslanden en voormalige communistische landen hebben daarom met uiteenlopend enthousiasme hun begrotingen in evenwicht gebracht, subsidies vermindert, buitenlandse investeerders verwelkomd en importbeperkingen afgeschaft.

Hun inspanningen werden beloond met een bittere teleurstelling. De laatste vijf jaar van de 20e eeuw zijn van Rusland tot Venezuela een tijd van economische malaise, dalende inkomens, angst en bitterheid geweest; van 'hongerlijden, onlusten en plunderingen' in de scherpe bewoordingen van de Maleisische premier Mahatir Mohamad. In een recent hoofdredactioneel commentaar in de New York Times stond: 'In een groot deel van de wereld is de markt, die in het Westen na de overwinning in de Koude Oorlog de hemel werd in geprezen, een wrede plaats gebleken die tot behoedzaamheid ten aanzien van het kapitalisme en tot gevaar van instabiliteit heeft geleid.' Een kapitalisme dat alleen in het Westen triomfeert, kan een recept zijn voor een economische en politieke ramp.

Amerikanen genieten zowel van vrede als van welvaart en kunnen daardoor al te makkelijk de onrust elders negeren. Hoe kan het kapitalisme in moeilijkheden verkeren als de Dow-Jones-index hoger klimt dan Sir Edmund Hillary? Amerikanen kijken naar andere landen en zien vooruitgang, ook al is die langzaam en ongelijk verdeeld. Je kunt toch in Moskou een Big Mac eten, een Hollywood-film huren in Shanghai en het Internet opgaan in Caracas?

Maar zelfs in de Verenigde Staten kunnen de voorboden niet helemaal genegeerd worden. De Amerikanen zien dat Colombia balanceert op het randje van een grootschalige burgeroorlog tussen drugssmokkelende guerrillastrijders en repressieve militairen; ze zein een hardnekkige opstand in het zuiden van Mexico; en ze zein een belangrijk deel van de geforceerde economische groei in Azië in corruptie en chaos verdwijnen. En het meest verontrustende signaal: in de voormalige communistische landen vindt men het kapitalisme te kort schieten en staan de mensen die bij de oude regimes hoorden weer klaar om de macht over te nemen. Sommige Amerikanen zien ook in dat de al tien jaar durende economische groei voor een deel veroorzaakt wordt door de onzekerheid in de rest van de wereld, die ertoe leidt dat Amerikaanse aandelen en obligaties een veilige haven vormen voor internationaal geld.